Ita aser Anogo züngya balala

~  Talitemjen Imchen.

ASLB-i asüngdangba ji Aor ajak atema asünung, nia ita aser anogo züngya balala agütsüdanger. Tedir Rev. Rongsen CTC, Mokokchungi April 21, 2016 nü ita tenüngtem balala zülur sayudangba jia kanga junger. Nia kü bilem ka yamai sayudanger.
English agi watch dang Ao o agi Anütettsü ta meyiptetba yabo shibai meyipbar onsaraa junga meyiptet ta bilemer. Tsürabur mapang tsüngsang majung anogo piyong anü mengui iadokba mapang, ozüsangnü balala aser an akongba nung dang mapang ji adakteta senzütep. Iba ama tensa ka nung, watch ya asen limai aru südi. Aser iba oset yagi anü kolen senzür mapang ji shitak nübur nem atakteta agütsü nung anütettsü ta jaloktsü ta nibo amanger. Koba tetezü iba oset yagi anü senzülen atakteta shitet. Küm ka nung ita teranaprongla Ao o agi meyiper ji Calendar jia Ao o nung aginer aser aji anütetsü nungi agizüka ITATETTSÜ ta nibo amshiner.
Tsürabur mapang jayajako aika aliba joko item amshilena mekai akümer. Jayajako den osettsüset ajak bendanger oset aser par jayajakoi asen lima amokpangadokba, asenok ajaki meteter. Saka nüngjakoja kar danga wazüka yutetdi sü ta timla tulu nung item tejen jayajakotemi ita telemsa balalatem ji yangludangba lir.
AO                                            ENGLISH
1. KISÜJENSÜ ITA                   (JANUARY MONTH)
2. SANGREMSÜYOK ITA       (FEBRUARY MONTH)
3. METSÜ ITA                          (MARCH MONTH)
4. LUDEN ITA                           (APRIL MONTH)
5. MOATSÜ ITA                       (MAY MONTH)
6. ZAMAREP ITA                     (JUNE MONTH)
7. SÜNGKORET ITA                (JULY MONTH)
8. TSÜNGREMMONG ITA     (AUGUST MONTH)
9. ALURU ITA                           (SEPTEMBER MONTH)
10. MONGPU ITA                    (OCTOBER MONTH)
11. ALUCHI ITA                       (NOVEMBER MONTH)
12. AINSEN ITA                       (DECEMBER MONTH)
1.    KISÜJENSÜ ITA (JANUARY MONTH): – Asükwa mapang süng aser aou tajem lepzüka ayuba nung tarütsü mair (November ita nungi January ita tashi). Iba jagi tsürabur mapang ki aser jen yanglutsü tongshi tongnü bendena arur ki ji yanglutep. Ano mapang talangka nüngdakba osettem ji bendena yur külena, Feb ita nungibo tarütsü air asünung, meperi ka asünunga ta bilemer, süng aser aou takümji lepzüka agitsü atema, January ita tashi nung, ki aser jen ji yangluzüktsü merangtepba ita.
2.    SANGREMSÜYOK ITA (FEBRUARY MONTH): – Asükwa tsüngküm atemer ta metetdaktsüba tzünglu tera arua khen tali alima ji mekongdaktsür. Iba tzünglu aluba ajanga aluyimeri asükwa süibaji meteter aser metsü mapang arutsü anüng itaji repranger. Asükwa atemtsü mapangka, tsüngsang junga aruba mapang asükwa tsüngküm süir ta bilemer sangremsangi pei süji yokdok. Iba sülen tzünglu tera arua khen tali alimaji mekongba mapang sangremsang ji yimer dang alia shisanga asükok. Iba jagi sangremsüyok mapang ta ajaba ita.
3.    METSÜ ITA (MARCH MONTH) : – Tzünglu junga maruba mapang nung metsü yokbaji, ali takong nung metsüjangji tazüng alua atar meir. Item jibo anü tashi agi apuyonga süngdong aser tezüji masür ta takzüa, March ita nungji metsüjang ajak ji yoktepba mapang.
4.    LUDEN ITA    (APRIL MONTH) : – Iba ita tashi nung alu ajak züngmatsü/denmatsü merangtepba ita.
5.    MOATSÜ ITA (MAY MONTH): – Alu ajak denmar, mo reprangi aotsü atema alu ajonga nung mo meidakjang ta Lijaba/Tsüngrem dang anemponga mepishiba ita.
6.    ZAMAREP ITA (JUNE MONTH): – Alu nung ai tali karaa meir. Aitem ji teka agia rakdang li, alulem agia yadokdang li,  mongdena bener oa tesem balala nung yudang li, nok agia yipdang li (chirong ji), saka metitemi odang meiteta atuba/ainba ita.
7.    SÜNGKORET ITA (JULY MONTH): – Alu nung yokba tsünüsemongtsütem aser süngdonglidong balalatem tepen ponga tejang tanger, joko pei pei atangba kongsangtem ji retdakjaa tejang amenba ita.
8.    TSÜNGREMMONG ITA (AUGUST MONTH): – Alurutsü mapang, tsük talubusaa bendentettsü Tsüngrem/Lijaba dang anemponga mepishiba ita.
9.    ALURU ITA (SEPTEMBER MONTH): – Alu ajaklen nung tsük zep ta mener, tsük marujongi yipru mopung, arem shiruru, ozüsangnü balalai raksatsütsü tsübua arurutepba ita.
10.    MONGPU ITA (OCTOBER MONTH): – Aluyimertem alu wadang temer adoka yimti nung,  kati ka mapatong balala tenzüka inyaker atemba otsütem longtepba, kidang, kima aser yimdong  nung putepa amongba ita.
11.    ALUCHI ITA (NOVEMBER MONTH): – Aluyimer ajak mongdanga sasong/shijong songa tanaben alu achitsü tenzükba ita.
12.    AINSEN ITA (DECEMBER MONTH): – Pi bendang balala oa nüngdak inyaker aruba ita.
Temetettsü: – English calendar nung jia reprangdangra, February ita ji mashikoshi (abnormal) ka lir. Iba den ji Asen o nung Sangremsüyok Ita, Sangremsang jagia yimer dang masüngdangi mashikoshi süa sü ji yokdokba ka amai angateter. Moatsü aser Tsüngremmong benjong tali jangjashitsü atema itatem züngya nungjia inoksemtsüba lir.