Alima nung Tobacco ajanga küm nung nisung million 7 tepseter: WHO

Geneva, May 31 (Agencies): Moko aser tobacco achiba ajanga küm shia alima nung nisung million 7 dak tali asür aser tzü-mopung nunga timtem agütsür, ta World Health Organization (WHO) ajanga ashi.
Tobacco amshiba azüoktsü asoshi ozüng tesashiba yanglutsü, mapa inyakba tesem aser nisung sentepa kazüba ki telung nung moko achiba nokdangtsü aser moko nung jenjang atutsü asoshi WHO-i linük balala dang ajungshir.
“Tobacco-i asenok ajak amokmerener,” ta WHO chief, Margaret Chan-i ashi.
“Tobacco ajanga makamaiter jenjang tamajungba kümdaktsür, rongsenketsüng terenlok nung tajemba kümdaktsür, kidang chiyongtsü tamajungba achitsüsa akümer aser kilong nung aliba mopung menentsür,” ta lai ashi.
Century 20buba nung küm shia nisung million 4 moko achiba ajanga süa liasü saka century 21buba nung küm shia moko ajanga nisung million 7 südaktsür aser alima nung kümzüktsü akokba nungi nisung südaktsür tulubaji tobacco ya lir, ta WHO-i World No Tobacco Day, May 31 nung amongtsü lia iba osang sangdong.
Tobacco ajanga nisung südaktsüba ya timba akümtsü aser iba century nung tobacco ajanga nisung billion ka dak tali südaktsütsü, ta WHO-i ashir.
“Tang terenlokdak aliba linüktem nung 2030 tashi nung tobacco ajanga asür shilem 80 dak tali akümtsü, kechiba süra item linüktem nung shishilembatsü asoshi tobacco yangluba company temi tenük yoker inyaker,” ya Margaret Chan-isa ashi.
Küm shia alima nung kibong aser sorkar nungi nisung temang anema alitsü aser anepalutsü asoshi sen trillion $ 1.4 (1.3 trillion euros) indoker aser iba ajanga global gross domestic product nung shilem ana akoksatsür, ta WHO-i bushitet.
Tobacco tsünüba nung ali temu aser mozü kanga nüngdaker, aser linük kar nung arem min agi moapu kümdaktsüba ya tobacco indang alu ayimba ajanga lir, ta WHO-i ashir.
Cigarette 300 yanglutsü atema süngtong ka nüngdaker aser tobacco yanglua belenshiba nunga yamaji tzü-mopung kanga menentsür.
WHO osang ajanga ashiba agi, tobacco indang oset balala yangluba mapang industry ajanga küm nung carbon dioxide tonne million pezü adokdaktsür aser item oset tesem balalai belenshiba mapang nunga carbon dioxide ya tonne million asem-shi adokdaktsür.
Tobacco indang oset balala yangluba mapang miim aketba chemical 7,000 dak tali adokdaktsür aser iba ajanga tzü-mopung aser nisung temang nung timtem agütsür, ta WHO-i ashir.
Moko achir kati nisung temang nung cancer adokdaktsütsü asoshi mokozü tonne meyirijang aika adokdaktsür aser iba den külemi miim aketba substance aser greenhouse gase aika tzü-mopung nem agütsür.