Meimchir merumeruba agi alima tzümopung raksar: Dr. Imtiwapang Aier

Department of Environment Forest & Climate Change, Nagaland-i ayongzüka yangi Mokokchung Town Hall nung ‘World Environment Day’ sentong tulu ka “Connecting People to Nature” omen nung ajemdaker amungdang tongti tesemdanger Nagaland Legislative Assembly Speaker Dr. Imtiwapang Aier den par külem medemer aser sorkar ketdangsür kar densema noksa nung angur. Mokokchung, June 5, 2017.

Mokokchung, June 5 (TYO): Alima tzümopung tamajungba akümba ya talisa meimchirtem tali merumeruba ajanga lir, ta Nagaland Legislative Assembly Speaker Dr. Imtiwapang Aier-i Hombarnü Mokokchung Town hall nung ‘World Environment Day’ amungba sentong ka nung jembidang metetdaktsü.
“Tanü alima tzümopung ya tamajung dang akümer, ibaji tongtibangsa asenoki süngdonglidongtem mashimashi tsüngtokba den meimchirtemi tali merumeruba ajanga lir”, ta ashi.
Tang aoba amai dang ora alima nung aliba süngdonglidong aser shirurutemji aika samadoktsü aser meimchirtem tali majungtsü, ta paisa scientist-temi bushitetba kuli kar bener arua lemsatepa liasü.
Kümshi June 5 nü sentong balala ayonga ‘World Environment Day’ amunger saka kidangi orbo asenoki alima tzümopung indang ya amadoker, anungji, ibai süoki ia agitsüla, ta paisa ayongzüka ashi.
Alima tzümopung wazüka ayuba wadang ya sorkar aser telok kari dang inyakba agi makoktsü, aji oda, “nisung shiai khuret süa shilem agitsüla aser anogoshia ibai asen mulungjang nung yur alima asoshi bilema inyaktsüla”, ta paisa shisem.
Tarutsü lanu putu tajungba aotsü asoshi tanü asenoki inyaka yutsütsüla aser Mokokchung ya “pollution free district” ka ta sangdongtsüla, ta paisa inyakdaktsünüba o ka ashi.
Tanü guest speaker Parl. Secy Dr. Benjongliba Aieri jembidang, akhidangbo Kohima aser Mokokchung-ji mopung jangratemtsüka liasü, saka joko tanübo fan aser refrigerator amshitsüsa akümer. Aji oda, Nagaland tesem aika nung tzü akonger, süngdonglidongtem nung naro maponger aser tejang junga matanger, shiruru tapu balala tim masüba mapang pokteter, mopung aonba aser tsünglu aruba yimya melenshiogo, ta alima balaka akümba indang kuli kar ashi.
Tsüngremi meimchir nem alima nung taküm, rongsentem ketdang asütsü nungloktsü, iba mapa ya alima nung shiruru, ozüsangnu, taküm aliba ajak, süngdonglidong dena süngjema litettsüsa ketdangsütsü khuret agütsübaji lir. aji saka, iba khuretji meimchiri tim mesüi tashiyim agi amshiba ajanga takümtem aser süngdonglidongtem aika samadaktsüogo, ta paisa takoksa ajuruba kar ashi.
“Meimchir meruru aser tangatetba nung anünga aliba ajanga alima tzümopung kanga raksaa kümdaktsüogo. Tanü asen aliba lima kümzüka ayutsü asoshi kija aser lokti ajungai libaliru nung temelenshi lia tangatetba nung melenshiba ajanga dang alima rangben kümzüka yutettsü”, ta paisa tayongzükba ka agütsü.
Tanü iba sentong nung Parl. Secy Amenba Yaden, Imkonglemba IAS, Prof. Sangyu Yaden, Prof. Lanunungsang Imchen parnokia alima tzümopung dak sentakba nung onük balala jembidang teinyaktsü tetuyuba aika agütsü. Iba sentong ya Department of Environment, Forest and Climate Change, Nagaland ajanga “Connecting People to nature” omen nung ajemdaker ayongzük.
Tanü Mokokchung nung WED amungdang bangzüng kar teloki renema ayu. Bangzüngtemji yamai:
1. Arem min aser yangji aliba libajen, libuküm aser taküm sangnu ajak wazüka ayutsü.
2. Yimtsüng shia alushi ka shimteter aremwa kümteta yangji aliba kechisarena kümzüka ayutsü.
3. Ozü litsü arem rongdokba nokdangtsü.
4. Ozü litsü nung aliba ayongtem wazüka ayutsü. Miim mozü, battery aser tanga inyaksangshi ajanga tzü nung aliba taküm shirurutem tepsetba nokdangtsü.
5. Arem shiruru aser ozüsangnu kümzüka ayutsü. ibaji nokdangtsü asoshi air gun nungi tenzüker perangpong mesüra ibala mesükba kecha mamshitsü.
6. Shishilembaba tesem aser lenmang tezülen arem shiruru aser ozüsangnu pua mesüra tepseter mayoktsü.
7. Lirem rongsen aser lung atepba mapatem (mining & stone quarries) kobasa puti-puin shisa terajem makai (unscientific) – lenmang, ayong aser ayongnu tesem nung meter noklang ka (100) telungtet nung inyakba ajak nokdangtsü.
8. Yimtsüng telungtet, lenmang tepiyong, tekong lu tawa aser koba ali nung arem mekümi ali, ajak nung süngdong tsünüa atemtsü ajungshitsü.
9. Iba maparen tanen makai takok ngua inyaka otettsü aser libajen wazüka yutettsü merangba alizüng ajangzüktettsü atema arok mangdang ka ta angateta sorkar ketdangsüba aser bangdak den amalitepa inyaktsü.