Naga nungeri ochishir yimsüsür aser tashi-tait sorkar ka aginür

~ L.Kika Pongener.

Anogo ishika süia-ogo, nübortemi meyongnem agütsüa shimtetba yimsüsürtemi sorkar tasen ka “Peoples Democratic Alliance” (PDA) ta tenüng jar sorkar kümteter anir odagi. Ashiko küm pongu arishia bener aotsü asü, mesüra len tom nung raksatsü’ar ta nubortem ajak mulongjang nung tsüremseta bilemer. Tanü putu nung linük ajunga nung joko political party temeja kati sorkar abentsüsa mesüi, party aika temeyoktep sorkar kati dang abentsüsa tensa mapangi bentsür arur.
Ajisüaka, yimsüsürtem shirnoksa nübortemi temulong süa shimtetogo, parnok ajaki nübor aser pei lima meima ochi tangatetba nung masetshii marakzüi nokdaker yimsü asütsü nükjidong ayutsüla. Yimsüsürtemi ajioda angatetra temeja party kati danga yimsü süang, mesüra temeyoktep party kati yimsü süang aji kecha balaka masütsü, kechiyong yimsüsürtem pei tangatetba dak dang keta lir. Anungji yimsüsür shir südir süang, kobala party nungi südir süang, pei jurila ajungtsü arishia masü saka nübor aser linük meima yimsü asütsüla.
Tang sorkar tasenba nung Opposition tashi tait aliba agi, nübortem ajunga temulong chia bilemer, kechiyong sorkar ka tashi-ita nokdaktsü atema oppositionji kanga tongtipang lir. Taoba sorkar nung opposition maliba ajanga aibelendang metongshitsür mali, majunga ta metetsümonga inyakyonga nunga ta anema nokdaker maliba ajanga asen lima lenmang aisü nung takoksa ajuruogo. Anungji koba party südir süang seat – 60 prongla ruling party-bosa masütsüji, akokba tashi opposition nung amenertemi tasü-ita aibelendang tai apotsüla aser metongshitsütsüla. Temeyoktepi akümba sorkar (Coalition Govt.) asünungji, party ajungabo temulong süa Minister aser Portfolio matai alitsü akok, ajisüaka yimsüsür ajaki tangatetba tajung nung, shisatsü tesadem agi, kechi mapalem lemzükdir aji agi temulong asütsüla. Ruling sorkar nung den-aka shirnok minister menden matai lir, parnok-ia alima aser nübor meima seplasepshi mesüi ochi tangatetba nung akang-akanga nokdaktsüla. Joko Naga nunger senso nübor ajaki maginübaji yimsüsürtem tanü party ka nung denli, ano asüng tanga party kati oli ta… seplasepshia teret majang senzüba agi sorkar tashi-ita menokdakteti raksajen raksaba ya kangasa maginür. Yimsüsürtem küm pongu tsüngda nung anaben-asemben tashi Assam Forest Kaziranga leni asemtepba aser Resort & Hotel nung shibanger kazütepdar ta asüba, ibala ola yagi nübortem ajak laaksetogo. Election nung sen crore-sa crore indoker, nütsüng nübor tsüngda, yim o yim na tsüngda, yimtsür yimer tsüngda, adianu o adianu tsüngda nung tesüngmangtsü-ka nüngsen-nüngmen agitepa, oda karbo taküm piyong asoshi tsükchitep adoka raratepa election agir külen, yimsüsür shir shimtetogo, item yimsüsürtem jagi alima aser nübor meima yimsü asütsü melena, pei jurila jenjang ajungtsü arishitepdang, sorkar küm pongu tsüngda nung anaben-asemben tashi raksaba ajanga alima kodaka akoksadaktsür…??? Sorkar ka loksaa raksaba kuliji jungjunga bushidangra tanga kecha agi masü, saka leadership tekolak raktepba, Minister menden raktepba aser Portfolio tajung raktepba item amala nungi teimba loksaa raksatsüsa akümer. Mesüra sen crore-sa crore agi alizüktepa pei yangko asüngtsü bushidang sorkarji raksatsüsa akümer.
Anungji joko yimsüsür ajungai pei jurila ajungtsü mebushi alima aser nübor meima yimsü asütsüla, aser ibaji temulongjang nung tenok-tenoka yur, seplasepshi mesüi ochi tangatetba nung akang-akanga nokdaker yimsü asütsüla. Aser asen Naga nunger nübortema sowar amai ola madoki malitsüla. Tangar lima nungbo yimsüsürtemi nübor aser alima memeimi ochi mashi tim masü mapa kar danga inyakra nübor ajungai ola adoka sorkar anema apusor, tongtipangsa lanurtemi tasü-ita nokdaker, aser sorkar aser yimsüsür anema ola adoker. Ibajagi yimsüsürtemi nübor akümtsübua yimsü asür. Ajisüaka, kangasa tesasatsükaji asen lima nungbo oda metetsümonga ochimashi tim masu mapa jentisa jenti inyaka tenük agi ngua-aka, shingaia ola kata madoker odang repranga toktsür, ashiko sen aser süpokrem agi tebang shibanga toktsür asü mesüra tsübuba agi’ar mangateter. Democracy yayim agi yimsü asüba linük ka nung, sorkar aser yimden ka tashiji nübortem ket nung shilem tuluba lir ta senso ajaki angatettsüla. Greek nunger nüngtuko Scholar Aristotle-i yamai ashi, Democracy means, “Government of the people, By the people, And for the people “.
Democracy yayim yimsüsüba nungji, ” Sorkar-ji nübortem meyong, yimsüsürtemji nübortemi shimer, aser yimsüsürtem jagi nübortem asoshi inyaker aser tenzüker “. Sorkar inyakyim aser mapatong ajak nung senso nübor ajunga shilem lir ta senso ajungai angatettsüla. Anungji sorkar ya yimsüsürtem pei jurila meyong ama yimsüsürtem-ia mebilemtsüla aser nübortem-ia yamaji mangatettsüla. Sorkar ka tashi-ita jungjunga yanglutsüba aser nokdak-a alitsüba nungji senso nübortem ajunga shilem lir ta angatetdi. Anungji sorkar ka tashi-mait kümadokra, ochimashi tim masü mapa inyaka nübortem mulong mechidaktsüra, nübortemi ola adoka apusoa anendaktsütsüa nübortem dak tashi lir ta angatetdi.
Tang PDA sorkar mezüng anogo senden amendang, telemtetba kanga tajung ka agibaji, “VIP Culture” agientsü telemtetba agiba, iba osangji angashir nübortem kanga temulong achir, kechiyong iba sobaliba ajanga timtem tetsükdaktsü aika ajurua aruogo. Mapang kar nungbo jila tulu nung traffic jam sür gari taolen maka alidang, VIP Convoy kar ola tulu asadena arur, tangar shinga züngshia mali tashi amshiba aser talisa police escort & body guard-temi nübor amokmerenba, oda mapang kar nungbo tasütsüsa shiranger abenba Ambulance dena VIP Convoy mechi nung mapang talangka anena ataba ajanga, manemer nisung karbo mapang shidak nung hospital metongteti süa-dokba otsü lir. Ano mapang kar nungbo ashikülar kari Gate ajangdang VIP gari ama jilu benshia yanglur, temesepba chiyungtsü aser ozüngi memelaba osettsüset bener ajangba, aser gate anükertem-ia VIP gari-a ta sür check mesüi gate süia odaktsüba aiben ajangshia arua lir. Anungji VIP Culture agientsü mera agibaji kangasa mapa tajung ka ta nübortem ajaki pelaa agizüker.
Ano kokrabangla Chief Guest & Guest of Honour ta jaok-a benjongbentsü aser mongdang-mongchi tulu nung VIP-tem nungi senotsü tenla tulu angutsü teimla nung, rongsen aika lalua longsotepa benjongtepba sobaliba ya-a indoktet asübo koda jungla. Sorkar-i Minister & MLA-tem shinga Chief Guest & Guest of Honour ama mejaoktsü aser mamshitsü ta ozüng ka yanglu nungbo koda ajungtsü. (Sorkar-i ayongzükba sentong aser benjongbentsü dak alaka). Oda kokrabangla Tongti-tesemdanger aser Tetushi-tejaoker melenaji benjongbentsü aser mongdang ajak nung onük jembir tashitemeteter nübo tajung tapet jaoka onük tajung jembidaktsüra, ibaji-ang tajangzük tuluba südisü ta bilemer. Benjong aser mongdang ka nung Minister ka Tongti-Tesemdanger jaokra, pa meina pur-medemer Minister & MLA-tem kar, department nung Senior Officer kar, Party Worker kar, Police Escort & Body guard, item ajunga atemaji Petrol & DA/TA etc. nung senotsü kwika indoktsü…??? Aser lokti sentepa alirtem dangji Chief Guest-bai sen lakh paikaji tenla agütsür ta tashi agi ayimoktsütsü, idangji nübortem jagi ola tulu adoka tashi agi teka mahdena pelaa agizüktsü…. küm pongu tsüngda nung VIP-temi lokti kwika nung Chief Guest aodang sen Crore kwika indoka alitsü…??? Aser-bo Chief Guest-bai anir pa meina anidaker sentsü-keter tulurtem ajunga nem benjong aser mongdang ayonger jagi sen merijang aika indoka sempet tapu tapu renema agütsütsü. Aser ano VIP-temji südok-sunema jangratema chiyungdaktsütsü atema yimdak alirtem anogo, mapang aser senotsü aika indoka chiyungtsü arem shi, arem aon pongsen tapu tapu chiyungtsü renemtsütsü.
Anungji iba amala benjong-bentsü aser mongdangmongchi nung rongsen paikaji laloshipongba melena, item rongsen jagi yimtsüng nung terenlok mapa tajung kar inyak-ang tajungba masü naa…??? VIP Chief Guest den telok tulu senzüba nung indokba aser tenla agütsüba sen jagi jilatem nung lenmang majungba kar danga yanglu nung majungtsü noo…??? Ajak dak alaka Assam lima majangi senzütsüsa Foot hill road Project ya tekaratiba nung yanglua renemtsü kangasa tongtipang südaktsütsüla. Kechiba süra Assam nunger den artsü atema mesüra ken o kar atema mepet-mesü adokdang, parnoki lenmang nokdangba ajanga asen Naga nunger senzüsenpongertem, benjong-bentsü mapang nung, aser talisa shiranger bendang lima talangi hospital-i bener aortem aiben kangasa timtem ajurur. Ano aji dang masü asen lima nung District ajunga amai Assam lima majangi ration aser osetsüset kecha bener mootettsü. Aji oda, Assam nungeri nokdangba mapang nung meshitetba timtem aika ajurur. Atangji Assam nungeri lenmang ita ishika, oda küm süia ka nokdang nungbo asen Naga nungerbo aika ayawara agi asütsü. Anungji yimsüsürtemi sentong nung inoker iba Foot hill road ya temulong agüja nendaka tekaratiba nung renemtsü meranga inyaktsüla.
Item dak alaka, tang tashi asen Naga nunger asen lima nung adokba Electric light agi asen lima peria agitsüsa maka, tangar state dang nungi-ang alia atsüker, anungji Doyang Hydro Project amai ano Hydro Electric Project kar danga yanglutsü sentong nung inoktsüla. Kechiyong linük ka nung Electric power peria makara tongtipang Factory, Industry aser machinery kecha tashi-ita mapa meinyaktettsü. Tongtipangsa power peria makara Hospital-tem nung X-Ray aser Ultra-sound etc. amala machine-tem tashi-ita jangja-jangja mapa meinyaktetba timtem aika ajurutsü südi. Atangji linük ka nung Electric light peria akatsü kangasa tongtipang lir. Anungji tang sorkar tasenba yagi tongtipangsa Hydro Electric Project tasen kar yanglutsü asoshi kanga nendaka temulong agütsüa inyaktsüla.
Ano iba dakji alia, lanur zünger mapa agi matartem mapa angutsüsa Industry aser Factory tasen & Institute tasen kar lapoktsü lenmang bushitsüla. Kechiyong sorkar department kisüng nung dangbo lanur tazünger ajungabo mapa magütsütettsü. Tawa Centre sorkar nungi Special Accelerated Road Development Programme in North-East (SARDP-NE) Fund nungi asen state nung lenmang yanglutsü atema sen Crore aika agütsütsüba osang kaket-tem nung züngshiogo. Anungji Centre sorkari kechi nükjidong nung sen crore paikaji agütsür ibala nükjidongji tongteta mapa küma inyaktsüla. Tang NDPP Party tasenba Manifesto nung aliba ama “Deeds not Words” O agi masü mapa agi inyaktsüla. Aser NDPP-BJP Alliance manifesto nung ashiba ama “Development for All”, anungji Naga lima kinük-kisang ajaklen liromedema terenlok mapa inyaktsü nükjidong asütsüla.
Prime Minister Narendra Modi asen Naga limai arua election campaign senzüba mapang yimyim ayimoktsüba, “Temelenshi arudagi” (Change is Coming). Anungji “Temelenshi bener aruba sorkar ka asütsüla”. Aji oda, tang sorkar tasenba dak nungi nübortemi terenlok mapa tulu o agi masü, saka mapa agi inyaka sayuba aser temelenshi tulu mapa agi inyaktsü yimlaseta atar. Ano akok asübo, Minister & MLA-tem mener senzütsü gari sen lakh metsü-semer jenjang alitsü melena, oda asen nübor, asen lima aser lenmang den apetba jenjang apir amshi nungbo asen nübor aser asen lima asoshi kodaka tajangzük süla… Asen Naga nunger dak aketba sobaliba kaji tatishitsü ka agi, yimdak yimtsüng nung alu yima aliba nisung ka, oda nübori pa dak yimsüsür lennir asütsü sempet tajung lir ta ajiteta, nübor madak yimsüsür kümdaktsü nung, kodang yimsüsür lennir menden tulu nung mendir, pa alu yima aliba, aser lenmang nung tetsüng agi dang jajaa senzüa aliba ajak to amaa-doker, gari-a jenjang temela nung masü, saka jenjang tasak standard nungang senzüner, chi pasa ka nangnanga chiyunga aliba to, shi ango langpang sünga nangla-nangshia yur teka agi masü Spoon & Fork amshia dang chiyunger. Hau, yimsüsür aser lennir ajungabo yamaji masütsü aser malitsü akok, ajisüaka pei taküm lia aruba jenjang amaadokba yimsüsür aser lennir kari ajioda benshiba ngua nübor ajak asoshi tansütsü otsü-sütsü süa jembir asütsü… Assam-India lima nung yimsüsür aikati pa Minister & MLA maküm dang kechi koma chiyunga-jema aser libaliroa aru, pa Minister & MLA kümer külena, ibala yimya nungji dang chiyunga ajemba aser libaliroba otsü jembir, ajioda ibaji nübor ajak asoshi tatishitsü tajung asütsü. India lima nung State kar nungbo MLA karbo Bicycle nung Office-i aoba otsü lir. Aji oda, iba amaji-sa alitsüla aser inyaktsüla ta jembirba masü, tanü putu tensa den putepa libalirotsü aser anidaktsü ajia meteta dang lir. Ajisüaka yimsüsürtemi asen lia aruba jenjang mamatoki, asen lima aser nübortem den apet alima meima libaliroa nübor madak yimsü asütsü kanga dang tongtipang-a ta bilemer. Ajiser akokba tashi pei jurila ajungtsü bilema masü, saka alima aser nübor ajungtsü asoshi bilema inyaktsüla aser tenzüktsüla. Anungji yimsüsür shirnok ruling nung Minister menden ataa lir, parnok ajaki pei nem lemzüktsü mapa shidak inyaka nübor meima tenzüktsüla aser Minister menden mata-aka shirnok ruling nung MLA-tem lir, parnok-ia küm pongu abensaa sorkar meraksai masetshii akang-akanga nokdakba yimsüsür ka-ka asütsü bilema tenzüktsüla. Ano shirnok Opposition nung lir, parnoki küm ponguji arema ochishir teindang aser terenlok shidak inyakba sorkar ka asütsü asoshi tasü-ita metongshitsüba aser melenshidaktsüba opposition yimsüsür ka-ka asütsüla. Atangji asen Naga nunger senso nübor ajungai marakzüi akang-akanga nokdakba aser seplasepshi masüba yimsüsür aser tashi-tait sorkar ka aginür.