Ajaki Naga lima yanglushinür, saka shilem agirbo apara

~ Sentirenba, Kohima.

Tanü alima ya shishilembaba ajanga anishir, Naga lima shishilembaba tia reprangdangra tzümar agi mokseper taolen mali, shishilembaba tsütsülen Naga nungertem Naga lima nung alar jenjang nung lir. Tatishitsü agi, Tzümar benjong ka lira dokan ajak shibanga lir. Iba amala shishilembaba alar jenjang nungi nüchi akümtsüba ya liso nisung shishilembartem dang masü nübur ajak shilem lir ta angatetdi.
Naga nunger ajaki ama asen lima yanglushinür aser Tzümar tajangzük ngudaktsüba melena asen nisung dang tajangzük ngudaktsünür, Tzümar asen lima nung melidaktsünür. Süra kodasür Tzümartem ya asen lima nung yamai timba timba akümer? Shibai anir arur? Aser shibai lidaktsür? Shisadangdi:
1. Parnok ya tangari masü asen Naga nungeri takar kümdaktsür aser azükarudaktsür, kechiyong asenoki liso nisung dokan nung sen ka agi tasakba süra Tzümar dang alir, sen ka metenlateter nung kodasür ‘alima asoshi taküma tenlatsü’ ta jembiba nung tamang akatsü ?
2. Ano sen jenjang kasa asüyonga Tzümar dang ang alinür, kechiyong Tzümari O tanang jembia ‘Sap/mimsap’ ta jaa, tila akümba jaki asenok pelar, ibaji o tanang den pei temeten melentepba maparen ka lir. O tanang anganüdang nai/ni Tzümar asen lima nung takar kümdaktsüba shilem tongtiba mapa inyaker ta angatetdi.
Tekalen shia aliba dak ajemdaker asen nisungi tajangzük kangabo mebushitsüla mesüra talirtem (customers) mulung yirutsüsa mashia mejembitsüla. Shingaia kecha mashitsüji ta sür taxi, auto anishirtemi sen talila memeshitsüla, dokan lapokertemia akok tashi Tzümar den jenjang kasa agi ayoktsüla, süra asenoka kenübo shishilembaba nung nüchi küma aotsüsa.
Tzümar tebilemtsü indang jembidang tulur kati yamai ashi, “Tzümar asen lima nung melidaktsünüra kecha tasak mali mesüra nübutsüka mapang intoktsü menüngtaker. Ner taa ki (para ki) nung nai Tzümar telidaktsü, Nagalima nung Dimapur dak alaka Tzümar ki maka. Ano kaji ner dokan ki lira, yangji Tzümar nem telapokdaktsü. Süra Tzümar asoshi tebilemtsü kechi alitsü? Tzümarji asen Naga nungeri lidaktsür aser asenoki takar kümdaktsür. Ner ki/dokanji tejen, liso nisungibo melinür, anungji nai sen ishikaji apayudang Tzümar lidaktsür, ibaji nai sen ishika yong alima yoka achiba den kasa.
Sorkar mapa nunga liso nisungtemi mapa meinyaker. Work charge, fix pay nung alidang mapa meranga inyaker, kodang regular kümtsüdir mapai marui teku tsükteter senzür. Ajisüaka Naga nunger dang sorkar mapa jaki yoktsüsa akümer, anungji takoktsüa ta sür Naga nunger shimtsü, iba sülenji kol (machine) ka nung inoker Tzümar kümer alutsü ta asüba kol ka yanglutet asübo koda jungla!.”