Astana summit nung India SCO züngsem akümtsü: China

Delhi/Beijing, June 02 (Agencies): Taruba hopta Kazakhstan nung Shanghai Cooperation Organisation (SCO) indang yimtenren aser security senden nung India aser Pakistan nata iba telok nung züngsem akümtsü, ta China-i osang ka ajanga metetdaktsü.
China Foreign Ministry otongdar, Hua Chunying-i, iba telok nung India aser Pakistan na züngsem akümba ajanga linük ana tesendakatep tajungba akümtsü imlar, ta ashi.
“India aser Pakistan nati SCO telatetbatem benshitsü aser kiyonger tajung ama alitsü imlar, iba den külemi parnoki SCO tanela nung tesendaktep tajungba küma SCO nung terenlok alitsü imlar,” ta Hua-i Beijing nung osangbenertem dang metetdaktsü.
Laisa, linük ana iba telok nung adentsü atema mapang talangka agiogo, aser tesüsa China-i agizükogo; June 8-9 anogotem nung Kazakhstan yimtiba, Astana nung SCO senden amendang linük ana ya züngsem akümtsü, ta metetdaktsü.
Iba senden nung China Tir, Xi Jinping aser Russia Tir, Vladimir Putin na dak alia India Ato kilonser, Narendra Modi aser Pakistan Ato kilonser, Nawaz Sharif nata adentsü imlar, ta osang angazüker.
Iba senden alidang Modi aser Sharif nata ajurutepa jurila senden ka amentsüa akok.
“SCO züngsem linüktemi linük ana atema tezüngzüktep inyakyim aritepa inyakdar, aser maparen ajak junga odar,” ta Hua-i ashi.
“Astana senden nung India aser Pakistan na züngsem akumtsü ta onoki imlar. Astana senden nung linük ana iba telok nung adenba inyakyim tembanga inyaktsü imlar,” ta lai osangbenertem dang ashi.
SCO ya 1996 küm Shanghai nung tenteta liasü. Tang iba telok nung züngsemtemji China, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Russia, Tajikistan aser Uzbekistan linüktem lir, aser iba teloki Central Asia nung rangloker security group ka ama inyaker.
Tang tashi nungbo India, Pakistan, Afghanistan, Belarus, Iran aser Mongolia linüktem ya SCO observer tem dang lir.
2015 küm Russia, Ufa nung SCO senden alidang India aser Pakistan nata iba telok nung agizüktsü asoshi maparen tenzüktsü lemteta liasü.
Iba telok nung züngsem akümtsü atema yaküm Takshent nung SCO senden alidang linük anapronglai Memorandum of Obligations (MoU) tezüngzüktep agia liasü.
Küm ishika tejaklen nungi tenzüka Russia-i India-a iba telok nung züngsem akümtsü atema nungita arur aser China-i Pakistan nungita arur.
India aser Pakistan na tsüngda, aser China o India na tsüngda tensa mejungi aliba mapang ka nung linük ana iba telok nung züngsem akümtsü.
Iba ya, China, India aser Pak lenirtem ajurutsü atema SCO ajanga sabang ka lapoktsür lir.
India aser China linük na BRICS, (Brazil, Russia, India, China aser South Africa) nung züngsem lir. 9buba BRICS senden taküm September ita China yimti, Xiamen nung ayonga akatsü.
SCO-i Central Asia nung, talisa Xinjiang, China’er Uygur Muslim province nung kiralongrartem, talisa East Turkistan Islamic Movement (ETIM) anema raratsü nükjidong nung rangloker inyaker.
“Linük ana tezüngzüktep agitsü atema SCO-i maparen kanga ilunga inyakdar. SCO tentetba sülen tang mezüng iba telok ulushir. Iba ya regional tentet ka akümtsü aser nütsüng shilem tuluba ka ayimjemtsü,” ta Hua-i ashi.
Alima nung nütsüng timtiba aliba linük anaji China aser India na lir, aser ibaji ajanga iba teloki nütsüng shilem tulubaka ayimjemtsü.
China-i aniba SCO telok nung züngsem trok linüktemi Central Asia nung security dak sendakba onüktem nung rangloker inyaker.
SCO ya tongtibangsüa züngsem linüktem indang mitkartem tsüngda amalitepa inyaktsü atema lir. Iba nungji intelligence osang lemsateptsü aser Central Asia nung amalitepa kiralongra anema raratsü asoshi lir.