Naga Lima Tepor Tajung Bilemtetang

–  S.Nuken Longkumer, Naga United Village: Dimapur Nursing, Nagaland.

Kütsülima koda tajung, yangji ni aso? Ibaji Nagalima, Nagalima nung lenmang tajung kwika lir! Nagalima nung Sugar mill lir mali? Nagalima nung paper mill koda asü? Nagalima nung cement yangludak lir mali? Nagalima nung shiruru aser jang (rice) mesüra aonsotsü mesüra oset karbo nüngtugu küma yokteter asü! Naga nunger mapa bushir aser tang inyaktsüba nübo meyirjang 72 tashi lir! Naga lima nung tulur aser takartem tzümar nem ang mapa inyaktsü agutsür, Naga nungerbo azümesen kin! Anogo taa-a tali meshir anungji chimar nem agutsür! Kanga junga shisadangra tetsübutsü mapa aika angur? Tanü Naga nungertem mapa inyaktsü aakteper! Hotel nung süngo cup ka renema agutsütsü aakteper, khu bener jajatsü aakteper! Alima ya melenshiogo, tanü putu ya balaka ta jembir! Saka ano mapang lir! Aritepa inyakba jaki tangarbo memeneptsü, Naga nunger takar noklang shilem nung 10% lir, item nisungtemjibo tokjang saka 90% anunga lir. Alima nung takarji alitsübasa ibai Tsüngrem sentong lir. Tangar jilu bushidang asenok taküm raksar. Meranga inyakang nai kenü anogo nüngtugu akumtsü, meinyakra kodanga na nüngtugu makumtsü. China, Japan, USA lima indang jembir inyaktsü merangteper, 1240 China lima Football asayaba otsü lir! 1540 Goa lima nung printing press lapoka inyaka liasü. Asenok tangar sülen anidaka asobaji 1918 1st World War mapang liasü. Asenok Naga nunger ya alima rangben nung nüngtugu mapaji tekolak lepzüka bener arubaji dang nüngtugu liasü. Center government nungi sen yokbaji state nung nübur atema lenmang aser industry yanglutsü yok. Sensaker nem (50) agutsütsü tulur takartem (50) agitsü sur nung parnoki 100% ji parnok dang agiadoker. Aika jembiteper, ola madoker, ochimashi mapa maneni inyakteter, asatepa nüburtemi MLA ka shimtet nung pai RCC ana asemshi yanglutsü, cgri jibo jembitsü maka iba tensa tamajung benshia Naga nunger tenzüktsü asü? Lenmangtem yanglutsütsü! Ibayongji Nagalima majunger. Yamaji dang aotsü südi? Naga lima majungtsü. Yimden lenir taküm kaji telok tulu asoshi tongtibang lir. Tanü party telemsa ya koda inyaka arur/ ibai party nung lenir asütsü raktepertem lir. Koda rakteper iba amaji Nagalima yanglutsü nüklabo maka! Party ji melentepa aruyonga Nagalimajibo majungtsü amai bilemer? Iba tensaji yaktabo merenemtetsü südi! Kechiba süra tajunglen nükla ayur shilem 10 shi dang lir, iba jagi asen lima bener moutettsü, tanü tensa ya tamajung bilemba yimya nung (80 percent) shi lira ma! Mapang ka arutsü, nübur den (50 per) lemsateptsü! Iba sülen jiang asen Naga nunger den jembitsü! Naga nunger lenir tajung aika lir, saka kar adoktsü akok! Iba jagi asen lima meima tejaklen anitsü? Tang Government NDPP aser BJP lenirtemi Naga lima sensaker nüktzü aluba samatsütsü yongyaseta atadi! Yimlar parnoki mapa tajung inyaktsü?!
Tatem nung kechi shirur südir süaka asen lima metsütettsüsa lushi tulu peria lir! Bendang lima nungi bener marui asen lima metsütettsüsa lir, aser chia-jema takar akümtsü mapang tajung aika lir. Shiruru metsüba, süngjanglu ayimba nung rongsen jenti Hon ama asen lima nung lir. Takar aser tulurtemi rongsen aser shisatsü agi asen nüburtem yaritsü tim. Iba dangji temeim süngjang ta ajar? Takar aika temeimtsüka tekoro nisung angutsü! Parnok kodanga nüngtugu makumtsü.